زگیل مقعدی

زگيل مقعدي يا تناسلي

معرفی

زگیل مقعدی، توده‌ها یا برجستگی‌های پوستی یا مخاطی ناحیه ی تناسلی و اطراف مجراهای خروجی مثل مقعد است که معمولاً به‌خاطر عفونت با ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) ایجاد می‌شود. این برجستگی‌ها ممکن است به‌صورت یک یا چند ضایعه ی کوچک شبیه گل‌کلم یا تخت و صاف باشند و اندازه و شکل‌شان متغیر است. ناحیه ی آنورکتال و نواحی تناسلی شامل پوست و مخاط ظریف هستند که در تماس مستقیم با یکدیگر‌اند؛ ویروس‌های پوستی/مقاربتی به‌راحتی در همین سطوح نفوذ و باعث رشد‌های موضعی می‌شوند. به‌علاوه تفاوت بین «مخاطِ داخل کانال» و «پوستِ بیرون» در انتخاب درمان و احساس درد اهمیت دارد.

اتیولوژی (علت ها و سازوكار بيماری)

عامل اصلی، ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) است. انواع مختلف HPV وجود دارند که بعضی‌ها «کم‌خطر» و بیشتر مسئول زگیل‌اند، و انواع دیگری «پرخطر» که با سرطان‌های دستگاه تناسلی مرتبط‌اند. بیشتر زگیل‌های ظاهری را انواع کم‌خطر تولید می‌کنند و خودِ زگیل معمولاً به‌تنهایی سرطانی نمی‌شود، اما وجود HPV یعنی امکان انتقال و در برخی موارد وجود انواع پرخطر هم وجود دارد بنابراین پیگیری و پیشگیری مهم است.

اپیدمیولوژی (شيوع و عوامل خطر)

  • زگیل تناسلی بسیار شایع است؛ هرکس که رابطه ی جنسی داشته باشد ممکن است در معرض HPV قرار گیرد.
  • سن اوج بروز معمولاً در سال‌های جوانی و ابتدای بزرگسالی است (افراد فعال جنسی جوان).
  • خطر در کسانی که شریک جنسی متعدد، آغاز رابطه ی جنسی در سن پایین، یا سیستم ایمنی ضعیف دارند بیشتر است.

پاتوژنز (مكانيسم بيماری زايی)

  • HPV عمدتاً از راه تماس جنسی (تماس مستقیم پوست-به-پوست ناحیه ی تناسلی و مقعدی) منتقل می‌شود.
  • استفاده ی صحیح از کاندوم تا حدی خطر انتقال را کاهش می‌دهد اما آن را به‌کلی حذف نمی‌کند؛ چون کاندوم تمام سطوح درگیر را پوشش نمی‌دهد.
  • امکان انتقال در غیاب علائم وجود دارد (یعنی شریک‌ جنسی ممکن است ویروس داشته باشد اما زگیل نداشته باشد).
  • نادر: تماس غیرجنسی خیلی کم‌احتمال است؛ انتقال از مادر به نوزاد در زمان زایمان برای بعضی انواع حلق و حنجره ممکن است، ولی برای زگیل مقعدی معمولاً مسئله ی اصلی تماس جنسی است.

اتيولوژی (علت‌ها و سازوکار بیماری)

  • برجستگی‌های کوچک یا خوشه‌ای در اطراف مقعد، واژن، آلت مردانه یا پوست اطراف.
  • ممکن است بدون درد باشند یا باعث خارش، سوزش یا ناراحتی در موقع نشستن یا دفع شوند.
  • گاهی خونریزی مختصر همراه تحریک یا پس از تماس جنسی دیده می‌شود.
  • اندازه و شکل متنوع است: از ضایعات تخت تا برجستگی‌های گل‌کلمی بزرگ.
  • بعضی افراد تنها حامل ویروس‌اند و هیچ ضایعه ی قابل‌مشاهده‌ای ندارند.

تشخیص بیماری

پزشک سؤال می‌کند درباره ی علائم، زمان شروع، شرکای جنسی، سابقه ی زگیل قبلی یا درمان‌های پیشین و انجام معاینه ی دقیق پوست و مخاط منطقه.

  • معمولاً تشخیص با مشاهده ی بالینی کافی است.
  • اگر ضایعات غیرمعمول، متعدد یا مقاوم به درمان باشند یا اگر مشکوک به ضایعه ی زشت یا بیماری دیگری باشند، پزشک ممکن است نمونه‌برداری (بیوپسی)‌ انجام دهد تا نمونه به پاتولوژی فرستاده شود.
  • آزمایش‌های ویروسی اختصاصی (PCR برای HPV) در موارد خاص و برای تعیین نوع ویروس یا بررسی در تحقیقات/برنامه‌های درمانی استفاده می‌شود.
  • در مواردی که ضایعات در دهان یا حلق یا سیستم ادراری باشند، ارزیابی مخصوص آن ناحیه لازم است.

درمان بیماری

هدف درمان معمولاً حذف ضایعه ی قابل‌دیدن (زگیل) و کاهش علائم و انتقال ویروس هست؛ درمان الزماً ویروس را ریشه‌کن نمی‌کند و امکان عود وجود دارد.

الف) خودمراقبتی و انتظار معقول
  • برخی زگیل‌ها بدون درمان طی ماه‌ها تا چند سال خودبه‌خود برطرف می‌شوند.
  • اگر ضایعات کوچک‌اند، بدون علامت هستند و یا بیمار نمی‌خواهد درمان کند، می‌توان «مشاهده و پیگیری» را انجام داد.
  • پودوفیلوکس (podophyllotoxin) کرم یا محلول یک داروی ضدتولیدِ سلولی که معمولاً چند هفته برای دوره ی معین استفاده می‌شود. (موارد منع یا احتیاط دارد؛ در بارداری استفاده نمی‌شود.)
  • ایمیکیمود (Imiquimod) کرم دارویی است که پاسخ ایمنی موضعی را تقویت می‌کند و برای برخی ضایعات مؤثر است؛ گاهی قرمزی و تحریک موضعی ایجاد می‌کند.
  • سینِکاتچین (sinecatechins) پمادی از عصاره ی چای سبز برای برخی ضایعات کاربرد دارد.

 

توجه: همه ی این داروها توسط پزشک تجویز می شوند؛ مصرف خودسرانه یا اشتباه می‌تواند منجر به تحریک شدید شود. همچنین برخی‌ از اینها در بارداری منع مصرف دارند.

  • کرایوتراپی (فریز با نیتروژن مایع) فریز ضایعه و تخریب آن؛ در مطب انجام می‌شود و معمولاً چند جلسه لازم است.
  • اسید تری‌کلروواستیک (TCA) یک محلول اسیدی که توسط پزشک فقط روی ضایعه گذاشته می‌شود و سبب نکروز کنترل‌شده می‌گردد؛ در بارداری و برخی شرایط ایمن استفاده می‌شود.
  • الکتروکوآگولاسیون، کورتاژ یا برداشتن با تیغ (excision) برای ضایعات بزرگ یا مقاوم، حذف مکانیکی در اتاق عمل یا مطب انجام می‌شود.
  • لیزر برای ضایعات وسیع یا مقاوم در مراکز تخصصی استفاده می‌شود.
  • ترکیب روش‌ها در بسیاری بیماران (مثلاً کرایو + درمان موضعی) کاربرد دارد.
  • ضایعات کوچک و اندک معمولاً درمان موضعی در منزل یا یک جلسه کرایو.
  • ضایعات بزرگ، خوشه‌ای یا مقاوم برداشتن جراحی، لیزر یا ترکیب روش‌ها.
  • بارداری بعضی از داروهای موضعی مثل پودوفیلوکس در بارداری ممنوع‌اند؛ روش‌های مطمئن‌تری مثل کرایو یا TCA توسط پزشک انتخاب می‌شوند.
  • افراد با نقص ایمنی ممکن است ضایعات گسترده‌تر و مقاوم‌تر داشته باشند و نیاز تیمی و گاه درمان مکرر وجود دارد.

بله. حتی بعد از حذف ضایعات ظاهری، ویروس در پوست یا مخاط ممکن است باقی بماند و ضایعات جدید در آینده ظاهر شوند. بعضی افراد عود مکرر دارند و نیاز به درمان‌های متعدد یا پیگیری طولانی دارند.

  • واکسن HPV پیشگیری‌کننده ی قوی از بسیاری از انواع HPV است و می‌تواند به‌طور چشمگیری از بروز زگیل تناسلی و همچنین سرطان‌های مرتبط با انواع پرخطر HPV پیشگیری کند.
  • واکسیناسیون قبل از شروع فعالیت جنسی مؤثرتر است زیرا هدف پیشگیری از آلودگی‌ شدن است؛ در بسیاری کشورها برنامه‌های ملی واکسیناسیون نوجوانان (دختر و پسر) وجود دارد.
  • اطلاعات جزئی‌تر درباره ی سنینه ی واکسیناسیون، دُزها و برنامه‌های کشوری را از مراکز بهداشت محلی یا پزشک خود بپرسید.
  • کاندوم تا حدی ریسک انتقال را کاهش می‌دهد اما کامل محافظت نیست؛ چون HPV از تماس نقاطی که کاندوم آنها را نمی‌پوشاند هم منتقل می‌شود.
  • بعضی داروهای موضعی (مثل پودوفیلوکس و پودوفیلین) در بارداری منع مصرف دارند؛ روش‌هایی مثل کرایوتراپی یا اسیدهای موضعی که توسط پزشک انجام می‌شود معمولاً ترجیح داده می‌شوند.
  • وجود زگیل مقعدی یا تناسلی به‌طور عمومی اندیکاسیون عمل سزارین نیست؛ تنها در موارد بسیار نادر که ضایعات بزرگ و مانع زایمان طبیعی باشند، ممکن است احتیاط بیشتری در نظر گرفته شود. تصمیم نهایی با تیم زنان/زایمان و جراح گرفته می‌شود.
  • خودِ زگیل معمولاً ناشی از انواع «کم‌خطر» HPV است و این ضایعات نادرست تبدیل به سرطان نمی‌شوند.
  • با این حال، وجود HPV در بدن به‌معنای احتمال آلودگی به انواع پرخطر هم هست؛ بعضی انواع HPV (مانند نوع‌هایی که در سرطان دهانه ی رحم، مقعد یا آلت دخیل‌اند) ریسک سرطان را افزایش می‌دهند.
  • به همین دلیل در افراد با ضایعات مشکوک یا ضایعات داخل مخاط (مثلاً داخل واژن یا مقعد) ممکن است ارجاع برای بررسی و تست‌های بیشتر لازم شود.

بلافاصله یا در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید اگر:
• ضایعات سریع رشد می‌کنند یا دفعات زیادی عود می‌کنند.
• درد، خونریزی غیرمعمول یا ترشحات بدبو دارید.
• ضایعاتی غیرمعمول (مثلاً سخت، سطح تغییر رنگ‌داده یا چندکانونی خارج از خط معمول) دیده می‌شود.
• ضعیف‌شدن سیستم ایمنی (مثلاً HIV مثبت یا دریافت داروهای سرکوب‌کننده ی ایمنی) دارید — در این موارد مراقبت نزدیک‌تر لازم است.

نقشِ جراح کولورکتال

  • در اغلب موارد زگیل مقعدی با درمان‌های مطبی یا سرپایی درمان می‌شود.
  • نقش جراح پررنگ می‌شود وقتی: ضایعات بسیار بزرگ، عودهای مقاوم، نیاز به برداشتن گسترده یا ترمیم بافت، درگیری عمقی یا شک به ضایعه ی دیگر یا در بیمارانی که نیاز به ترکیب روش‌های درمانی در اتاق عمل دارند.
  • مشورت تیمی بین متخصص پوست، بیماری‌های مقاربتی، جراحان کولورکتال یا زنان بسته به محل و پیچیدگی ضایعات می‌تواند بهترین نتیجه را فراهم کند.

پرسش‌های پرتکرار درباره زگیل مقعدی

آیا زگیل همیشه باید برداشته شود؟

خیر؛ اگر کوچک، بی‌علامت و کم‌تعداد باشد می‌توان تصمیم به مشاهده گرفت. اگر ناراحتی، خونریزی یا نگرانی وجود داشته باشد، درمان توصیه می‌شود.

هیچ درمانی ویروس را به‌طور کامل حذف نمی‌کند؛ اما درمان ضایعات را از بین می‌برد و علائم را کاهش می‌دهد. عود امکان‌پذیر است.

معمولاً بررسی و مشاوره به شریک جنسی توصیه می‌شود؛ در بسیاری کشورها توصیه ی عمومی، اطلاع‌رسانی به شریک قبلی و مراجعه برای بررسی است. تصمیم درباره ی آزمایش یا درمان بستگی به شرایط و توصیه ی پزشک دارد.

واکسن برای پیشگیری از عفونت‌های جدید مؤثر است و در بسیاری موارد به کاهش ریسک ابتلا به انواع دیگر HPV کمک می‌کند؛ در مورد وضعیت شما پزشکتان می‌تواند راهنمایی دقیق بدهد.

تا زمانی که ضایعاتِ قابل‌انتقال وجود دارد یا تا اتمام درمان و تأیید پزشک، بهتر است از تماس جنسی پرهیز شود یا حتماً از کاندوم استفاده شود و با شریک خود صادقانه صحبت کنید.

خلاصه برای بیمار

زگیل مقعدی وضعیتی شایع ناشی از ویروس HPV است که اغلب با روش‌های محلی و سرپایی قابل درمان است. این بیماری شایع و قابل درمان است، ولی ویروس ممکن است در بدن بماند و عود رخ دهد. واکسیناسیون پیشگیرانه و رفتار جنسی ایمن (کاهش شرکا جنسی و استفاده ی صحیح از کاندوم) مهم‌ترین راه‌های پیشگیری‌اند. درمان‌ها متنوع‌اند از کرم‌های موضعی تا کرایو و برداشتن جراحی انتخاب بر اساس اندازه، محل و ترجیح بیمار انجام می‌شود. در بارداری و نقص ایمنی، درمان و انتخاب روش آن فرق می‌کند و حتماً بازم هست با تیم تخصصی مشورت کنید.