دکتر محمد مسعود عندلیب جراح بیماری ها و سرطان های دستگاه گوارش به روش لاپاروسکوپی و لیزری هستند و در این حوزهها به ارائه خدمات درمانی به مراجعه کنندگان میپردازند:
هموروئید یا بواسیر زمانی ایجاد میشود که بالشتکهای هموروئیدی کانال مقعد گشاد یا دچار افتادگی شوند و باعث خونریزی، درد یا احساس برجستگی گردند. این بالشتکها در حالت طبیعی به بسته ماندن دهانه مقعد کمک میکنند و با تغییر شکل یا جایگاهشان علائم بروز مییابد. هموروئید بسیار شایع است و با افزایش سن و در بارداری نیز بیشتر دیده میشود. عوامل مؤثر شامل یبوست و زور زدن هنگام دفع، نشستن طولانی، چاقی، بارداری، سرفه مزمن و برخی بیماریهای افزایشدهنده فشار وریدی مانند نارسایی کبدی است.
شقاق مقعد پارگی یا ترک طولی در پوست حساس داخل کانال مقعد است که هنگام دفع درد تیز و خونریزی روشن ایجاد میکند و میتواند حاد (کوتاهمدت) یا مزمن (بیش از ۶–۸ هفته با لبههای زخمی یا پوست اضافه) باشد. این مشکل بیشتر در بزرگسالان ۲۰ تا ۴۵ سال دیده میشود و ۷۰–۹۰٪ موارد در خط میانی پشتی قرار دارد؛ در زنان و پس از زایمان احتمال شقاق قدامی بیشتر است. شقاقهای غیرخط میانی، متعدد یا مقاوم به درمان میتوانند نشانه بیماریهای زمینهای باشند و باید بیشتر بررسی شوند.
فیستول مقعدی یک مسیر غیرطبیعی بین داخل کانال آنال و پوست اطراف مقعد است که اغلب پس از آبسه ایجاد میشود و معمولاً با ترشح چرکی، درد یا تحریک پوستی همراه است. هدف درمان، بستن این مسیر با حفظ عملکرد اسفنکتر است. این مشکل بیشتر در بزرگسالان میانسال دیده میشود و در مردان کمی شایعتر است. شایعترین زمینه، سابقه آبسه مقعدی است و عواملی مانند بیماری کرون، دیابت کنترلنشده، جراحیها و تروما یا رادیوتراپی لگن و شرایط ایمنوکمپرومایز (مثل HIV) ریسک ایجاد یا پیچیدگی آن را افزایش میدهند. در بیماری کرون، فیستولها معمولاً پیچیدهتر و مقاومترند و نیاز به درمان دارویی و جراحی مرحلهای دارند.
آبسه مقعدی تجمع چرک در اطراف کانال مقعد است که معمولاً با درد شدید، تورم و گاهی تب همراه میشود و اغلب نیاز به تخلیه سریع دارد تا از عوارضی مانند فیستول، انتشار عفونت یا سپسیس پیشگیری شود. این وضعیت بیشتر در دهه سوم تا پنجم زندگی رخ میدهد و در مردان کمی شایعتر است. از عوامل مستعدکننده میتوان به دیابت، اختلال ایمنی (مانند HIV یا مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی)، بیماری کرون، تروما یا جراحیهای قبلی ناحیه، یبوست یا انسداد و برخی روشهای مقاربتی پرخطر اشاره کرد. در بیماران مبتلا به کرون یا نقص ایمنی، آبسهها معمولاً عودکننده و پیچیدهتر هستند.
پرولاپس رکتوم خروج غیرطبیعی بخشی از رکتوم از کانال مقعد است؛ این خروج میتواند فقط مخاط باشد یا تمامجداره، و گاهی به صورت اینتوساسپشن داخلی رخ میدهد که هنوز از مقعد بیرون نزده است. پرولاپس ممکن است موقت باشد یا بهتدریج دائمی شود و کیفیت زندگی را تحتتأثیر قرار دهد. این مشکل در زنان، بهویژه در میانسالان و سالمندان شایعتر است و دو گروه پرخطر اصلی آن کودکان خردسال و بزرگسالان بالای ۵۰ سال (خصوصاً زنان با زایمانهای متعدد یا پرخطر) هستند. عوامل افزایشدهنده احتمال آن شامل بیماریهای عصبی اختلالگر کف لگن، اختلالات بافت پیوندی، سابقه جراحی لگن یا مقعد و یبوست طولانی است؛ البته وجود این عوامل بهتنهایی به معنای بروز قطعی پرولاپس نیست.
زگیل مقعدی برجستگی پوستی یا مخاطی در ناحیه تناسلی و اطراف مقعد است که معمولاً در اثر عفونت با ویروس HPV ایجاد میشود. ضایعات میتوانند یک یا چندگانه، کوچک و شبیه گلکلم یا تخت و صاف باشند و بسته به محل (پوست بیرون یا مخاط داخل کانال) در ظاهر، درد و نوع درمان تفاوت دارند. زگیل تناسلی بسیار شایع است و هر فرد دارای رابطه جنسی ممکن است در معرض HPV قرار گیرد؛ اوج بروز معمولاً در سالهای جوانی و آغاز فعالیت جنسی است. خطر ابتلا در افراد با شرکای جنسی متعدد، شروع رابطه در سن پایین یا ضعف سیستم ایمنی بیشتر میشود.
پولیپ کولون برآمدگیای روی مخاط روده بزرگ است که اغلب بدون علامت بوده و در کولونوسکوپی دیده میشود، اما برخی از آنها طی سالها میتوانند سرطانی شوند؛ بنابراین تشخیص و برداشت پولیپ مهمترین راه پیشگیری از سرطان روده بزرگ است. خطر پولیپ با افزایش سن، سابقه خانوادگی سرطان یا پولیپ، برخی سندرمهای ژنتیکی، سبک زندگی ناسالم (رژیم کمفیبر و پرچرب، چاقی، سیگار، الکل) و بیماری التهابی روده طولانیمدت بیشتر میشود.
بیماری کرون یک التهاب مزمن دستگاه گوارش است که میتواند از دهان تا مقعد را درگیر کند، اما بیشتر در روده باریک و بزرگ دیده میشود. التهاب آن معمولاً تکهتکه و درگیرکنندهی تمام لایههای دیواره روده است و میتواند باعث زخم عمیق، تنگی و فیستول شود. بیماری معمولاً در سنین 20 تا 35 سال شروع میشود (هرچند در هر سنی ممکن است دیده شود) و شیوع آن بین زنان و مردان تقریباً برابر است. افزایش موارد در سالهای اخیر، بهویژه در کشورهایی با شیوع قبلی پایین، نقش عوامل محیطی و سبک زندگی را نشان میدهد.
کولیت اولسراتیو یک التهاب مزمن روده بزرگ است که فقط لایه سطحی مخاط را درگیر میکند و معمولاً از راستروده شروع شده و بهصورت پیوسته در کولون گسترش مییابد؛ برخلاف کرون، محدود به کولون است و تمام ضخامت دیواره را درگیر نمیکند. بیماری اغلب در سنین ۲۰ تا ۴۰ سال بروز میکند (اما در هر سنی ممکن است دیده شود) و شیوع آن در مردان و زنان تقریباً برابر است. در دهههای اخیر در برخی کشورها میزان ابتلا افزایش یافته که احتمالاً با عوامل محیطی و سبک زندگی مرتبط است.
دیورتیکولوز یعنی وجود کیسههای کوچک متعدد در دیواره روده بزرگ که به بیرون برجسته میشوند و در صورت التهاب یا عفونت، دیورتیکولیت نام میگیرد. شیوع آن با افزایش سن بیشتر میشود و پس از ۶۰ سالگی در بخش زیادی از جمعیت دیده میشود. الگوی درگیری کولون در گذشته میان جمعیتها متفاوت بود (در غرب بیشتر در سیگموئید و در برخی جمعیتهای آسیایی در سمت راست کولون)، اما با تغییر سبک زندگی این تفاوتها کاهش یافته است. رژیم غذایی، فعالیت بدنی و چاقی از عوامل مهم در بروز آن هستند.
سرطان سکوم تومور بدخیمی است که از سلولهای دیواره سکوم ـ بخش آغازین روده بزرگ در پایینراست شکم و محل اتصال ایلئوم به کولون ـ شروع میشود و میتواند به لایههای عمیقتر، بافتهای مجاور یا از طریق خون و لنف به نقاط دوردست گسترش یابد. این سرطان حدود ۱۰ تا ۱۵٪ موارد سرطان کولورکتال را تشکیل میدهد، بیشتر در سنین بالا دیده میشود و اغلب با کمخونی فقر آهن یا خونریزی پنهان گوارشی تشخیص داده میشود. سرطان کولورکتال سالانه بیش از ۱.۹ میلیون مورد جدید در جهان دارد و در ایران نیز با سهم حدود ۹ تا ۱۰٪ از کل سرطانها جزو شایعترینهاست؛ سهم سکوم معمولاً نزدیک الگوی جهانی گزارش میشود.
سرطان کولون صعودی رشد بدخیم سلولها در بخش صعودی کولون است؛ این قسمت پس از سکوم در سمت راست پایین شکم قرار دارد و بهسمت بالا امتداد مییابد. سرطان معمولاً از مخاط روده آغاز شده و میتواند به لایههای عمقیتر، غدد لنفاوی نزدیک یا از طریق خون به کبد و ریه متاستاز دهد. این سرطان حدود ۲۰٪ کل موارد سرطان کولورکتال را تشکیل میدهد، اغلب دیر علامتدار میشود و معمولاً در مراحل پیشرفتهتر تشخیص داده میشود. در جهان با افزایش سن و سبک زندگی غربی شیوع آن رو به افزایش است و در ایران نیز بر اساس دادههای ثبت سرطان، بهویژه در مناطق شهری، روندی افزایشی داشته و با تغییر رژیم غذایی و کمتحرکی مرتبط دانسته میشود.
سرطان کولون عرضی رشد بدخیم سلولها در بخش افقی و میانی روده بزرگ است که از سمت راست به چپ در بالای شکم امتداد دارد. این سرطان معمولاً از مخاط روده شروع میشود و میتواند به لایههای عمقیتر، غدد لنفاوی یا اندامهای دوردست گسترش یابد. حدود ۱۰٪ سرطانهای کولورکتال را شامل میشود و نسبت به کولون راست و سیگمویید شیوع کمتری دارد، اما بهدلیل علائم مبهم مانند درد منتشر شکمی یا تغییرات خفیف دفع، اغلب دیرتر تشخیص داده میشود. سهم جهانی آن نسبتاً پایدار است و در ایران طی سالهای اخیر افزایش نسبی گزارش شده، هرچند همچنان کمتر از سایر نواحی کولون دیده میشود.
سرطان کولون نزولی توموری است که از لایه ی داخلی روده ی بزرگ در قسمت نزولی (سمت چپ بدن) شروع میشود. این تومور ممکن است ابتدا بدون درد یا علامت واضح رشد کند، سپس به لایههای عمیقتر روده نفوذ کند، به غدد لنفاوی مجاور برسد یا از طریق خون به اعضای دیگر مانند کبد یا ریه پخش شود (متاستاز).
سرطان سیگموئید تومور بدخیمی است که از مخاط بخش سیگموئید روده بزرگ (نزدیک رکتوم) آغاز میشود و ممکن است به لایههای عمقیتر، غدد لنفاوی و از طریق خون یا لنف به اندامهایی مانند کبد یا ریه متاستاز دهد. این سرطان حدود ۲۵ تا ۳۰٪ موارد کولورکتال را تشکیل میدهد و بهدلیل نزدیکی به مقعد معمولاً با خونریزی، تغییر دفع یا احساس تخلیه ناکامل زودتر تشخیص داده میشود. در جهان و ایران یکی از شایعترین محلهای درگیری کولورکتال است و در ایران میانگین سنی بیماران نسبت به کشورهای غربی پایینتر گزارش شده است.
رِکتوم بخش انتهایی روده بزرگ، حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر قبل از مقعد است. سرطان رکتوم یعنی رشد بدخیم سلولها در این ناحیه که بهدلیل قرارگیری در لگن و نزدیکی به اعصاب، مثانه و اندامهای جنسی درمان پیچیدهتری دارد و معمولاً با ترکیبی از جراحی، شیمیدرمانی و پرتودرمانی مدیریت میشود. این سرطان حدود ۳۰ تا ۳۵٪ موارد کولورکتال را تشکیل میدهد؛ بروز آن در کشورهای غربی با غربالگری کاهش یافته، اما در کشورهای در حال توسعه از جمله ایران روند افزایشی دارد. در ایران نیز سهم آن مشابه آمار جهانی است، ولی سن بروز پایینتر بوده و تعداد قابلتوجهی از بیماران زیر ۵۰ سال هستند.
سرطان آنال رشد بدخیم سلولها در کانال یا ناحیه اطراف مقعد است و شایعترین نوع آن کارسینوم سلول سنگفرشی است که از سلولهای پوشاننده سطح مقعد منشأ میگیرد. بیماری معمولاً با توده، زخم مقاوم یا خونریزی بروز میکند و اغلب با ترکیب پرتودرمانی و شیمیدرمانی درمان میشود. ریسک آن در افرادی با عفونت پایدار HPV پرخطر، مردانی با رابطه جنسی با مردان، مبتلایان HIV یا نقص ایمنی و افراد با شرکای جنسی متعدد افزایش مییابد. این سرطان کمتر از ۲٪ موارد دستگاه گوارش تحتانی را شامل میشود و شیوع جهانی آن رو به افزایش است؛ در ایران موارد کمتر گزارش شده، اما با افزایش موارد HPV احتمال رشد آن وجود دارد.
بیاختیاری مدفوع یعنی ناتوانی در کنترل خروج گاز، مخاط یا مدفوع بهگونهای که برای بیمار مشکل ایجاد کند؛ از لکهدار شدن لباس زیر تا از دست دادن کامل کنترل. این وضعیت علاوه بر عوارض جسمی، بار روانی و اجتماعی زیادی دارد و هدف درمان، بهبود کیفیت زندگی است. شیوع آن بیشتر از حد تصور است، چون بسیاری از بیماران بهدلیل شرم آن را گزارش نمیکنند. این مشکل در زنان (بهویژه پس از زایمان طبیعی) و سالمندان شایعتر است و موارد خفیف اغلب پنهان میماند.
یبوست عملکردی یا اختلال دفع انسدادی (ODS) یعنی ناتوانی در تخلیهٔ کامل روده با وجود احساس نیاز به دفع. علائم اصلی آن زورزدن زیاد، احساس دفع ناقص و گاهی نیاز به کمک با انگشت است. علت میتواند اختلال عضلات کف لگن یا مشکلات ساختمانی مانند رکتوسل یا اینتوساسپشن باشد. یکی از علل مهم یبوست مزمن ODS است و در برخی جوامع تا ۲۰–۳۰٪ بیماران یبوستی دیده میشود. این مشکل در زنان (بهویژه پس از زایمان) و در میانسالان و سالمندان شایعتر است.
پرولاپس رکتوم یعنی بیرونزدگی غیرطبیعی رکتوم از مقعد که میتواند فقط در حد مخاط یا بهصورت تمامجداره باشد؛ نوع خفیفتری نیز بهصورت فرورفتگی داخلی (اینتوساسپشن) رخ میدهد که هنوز از مقعد خارج نشده است. این اختلال بیشتر در زنان میانسال و سالمند و همچنین کودکان خردسال دیده میشود. زایمانهای متعدد یا پرخطر، یبوست مزمن، بیماریهای عصبی کف لگن، اختلالات بافت پیوندی و سابقه جراحی لگن/مقعد از عوامل مستعدکننده آن هستند و بیماری میتواند باعث اختلال در دفع و کاهش کیفیت زندگی شود.
رکتوسل یعنی برآمدگی بخشی از رکتوم به داخل واژن بهدلیل ضعیفشدن دیوارهی بین رکتوم و واژن (سپتوم رکتوواژینال)، و تنها در زنان دیده میشود. این مشکل در میانسالی و پس از یائسگی شایعتر است. بسیاری از زنان درجاتی از آن را دارند اما همیشه علامتدار نیست. زایمانهای طبیعی متعدد، یبوست مزمن، چاقی و سرفهٔ مزمن از عوامل افزایشدهندهی خطر رکتوسل هستند.
سیستوسل یعنی پایینآمدن یا برجستگی بخشی از مثانه به داخل واژن بهدلیل ضعف دیوارهی جلویی واژن. این مشکل در زنان شایع است و با افزایش سن و زایمانهای طبیعی بیشتر دیده میشود. بسیاری از موارد در معاینه دیده میشوند اما همیشه علامتدار نیستند و ممکن است بیمار شکایتی نداشته باشد.
پرولاپس رحم و واژن یعنی پایینافتادگی رحم یا سقف واژن به داخل یا خارج کانال واژن بهدلیل ضعف ساختارهای نگهدارندهی لگن، و ممکن است با افتادگی مثانه یا رکتوم همراه باشد. این حالت میتواند رابطهی جنسی، ادرار و دفع را تحتتأثیر قرار دهد و کیفیت زندگی را کاهش دهد. پرولاپس در زنان، بهویژه پس از ۴۰–۵۰ سالگی شایعتر است؛ بسیاری درجاتی از آن را بدون علامت دارند. زایمانهای طبیعی، چاقی، یبوست مزمن و ضعف ژنتیکی بافت همبند خطر آن را افزایش میدهند.
نزول پِرینه یعنی پایینآمدن بیش از حد کف لگن (ناحیهی بین مقعد و اندام تناسلی) هنگام زور زدن، بهطوریکه بخش آنورکتال از موقعیت طبیعی خود پایینتر میرود. این وضعیت میتواند باعث مشکل در دفع، احساس تخلیهناقص، زورزدن زیاد، نشت مدفوع یا گاز، و احساس سنگینی یا برآمدگی لگنی شود و گاهی بر عملکرد ادراری یا روابط جنسی اثر میگذارد. نزول پرینه در میانسالان و سالمندان بیشتر دیده میشود و در زنان شایعتر است، بهخصوص پس از زایمانهای واژینال. سایر عوامل خطر شامل یبوست و زورزدن مزمن، چاقی، سرفه طولانیمدت، اختلالات بافت پیوندی و آسیبهای عصبی یا جراحی لگنی هستند.
مرکز درمان ليزری بيماری های مقعد
مرکز درمان سرطان های روده بزرگ
