پرولاپس رِکتوم یعنی خروج غیرطبیعی بخشهایی از رِکتوم از کانالِ مقعد. این خروج ممکن است فقط لایه ی سطحی مخاط باشد یا همه ی لایهها (تمامجداره) درگیر باشند. گاهی هم «اینتوساسپشن داخلی» وجود دارد یعنی رِکتوم داخل خودش فرو میرود ولی هنوز از مقعد بیرون نزده است. پرولاپس میتواند موقت باشد یا به مرور دائمی شود و کیفیت زندگی را تحتتأثیر قرار دهد.
رِکتوم آخرین بخش روده ی بزرگ است، حدود 12–15 سانتیمتر طول دارد و پیش از مقعد قرار میگیرد. وظیفه ی رِکتوم نگهداری موقت مدفوع و فراهمکردن شرایطی است که دفع بهصورت کنترلشده انجام شود. دیواره ی رِکتوم چند لایه دارد: مخاط (سطح تماس با محتوی)، زیرمخاط و لایههای عضلانی حلقوی و طولی که حرکت و تون را برقرار میکنند. اطراف رِکتوم بافت چربی و غلافی وجود دارد که آن را به لگن متصل نگه میدارد؛ این ساختار حمایتی هنگام ضعیف شدن موجب حرکتپذیری بیشازحد رکتوم میشود و ایجاد پرولاپس را آسانتر میکند.
توضیح مهم: داشتن یک یا چند عامل خطر لزوماً به معنای رخ دادن پرولاپس نیست؛ این عوامل فقط احتمال را افزایش میدهند.
خلاصه ی مکانیسم: ترکیبِ افزایش فشارهای تکرارشونده، آسیب مستقیم (مثلاً در زایمان) و تغییر کیفیت بافت حمایتی باعث میشود رکتوم از جایگاه طبیعیاش بهتدریج جابهجا و در نهایت بیرون بزند.
بیماران معمولاً یکی یا چند مورد زیر را گزارش میدهند:
وقتی این علائم تکرار یا پیشرونده باشند و کیفیت زندگی را پایین بیاورند، مهم است سریعتر بررسی شوند.
معاینه در حالت استراحت و در حال زور زدن انجام میشود تا پرولاپس قابلمشاهده گردد. معاینه ی انگشتی تون اسفنکتر را ارزیابی میکند و به وجود زخم یا التهاب نگاه میشود. این معاینه نخستین و مهمترین گام است.
پزشک یا رادیولوژیست خمیری با قوام شبیه مدفوع را وارد رکتوم میکند. بیمار روی صندلی مخصوصی که شبیه توالت است مینشیند و در حالی که دستگاه فلوروسکوپی فیلمبرداری میکند، چند بار نفس عمیق و سپس زور زدن انجام میدهد تا فرآیند واقعیِ پر و خالی شدن ثبت شود. این فیلم نشان میدهد پرولاپس چه هنگام رخ میدهد، آیا internal intussusception وجود دارد، عمق رکتوسل چقدر است و پرینه تا کجا پایین میآید. آمادهسازی معمولاً شامل دستورالعمل ساده از مرکز رادیولوژی یا انجام انمای سبک است.
MRI همان فرآیند دینامیک را بدون اشعه و با جزئیات بیشتر بافت نرم انجام میدهد. MRI بهتر میتواند مزورِکتوم، فاسیاها، ارتباط با مثانه و واژن و اینتوساسپشن داخلی را نشان دهد. برای بیمارانی که شک چندحجمهای یا سابقه ی جراحی یا بیاختیاری دارند، MRI اطلاعاتِ ضروری برای برنامهریزی جراحی فراهم میکند.
اندوآنال سونوگرافی تصویر مستقیم از اسفنکتر داخلی و خارجی میدهد و میتواند پارگیهای ناشی از زایمان یا اسکار را نشان دهد. مانومتری فشارهای استراحت و انقباض اسفنکترها را اندازه میگیرد و به ما میگوید عملکرد عضلانی چگونه است. مجموعه ی این دادهها تعیین میکند آیا بیمار نیاز به ترمیم اسفنکتر هم دارد یا نه.
پیش از جراحی، کولونوسکوپی برای رد پولیپ یا تومور همزمان ضروری است. اگر بیمار قبلاً کولونوسکوپی نداشته باشد معمولاً آن را برنامهریزی میکنیم.
اصل تصمیمگیری بر مبنای شدت علائم، شکل پرولاپس (مخاطی یا تمامجداره)، عملکرد اسفنکتر و وضعیت عمومی بیمار است. اگر پرولاپس خفیف و بدون اختلال عملکردی باشد، ابتدا درمان غیرجراحی را امتحان میکنیم. اگر پرولاپس کامل، علامتدار یا باعث زخم/بیاختیاری شده باشد، معمولاً جراحی بهترین راهکار است.
این اقدامات مخصوصاً در مراحل اولیه و برای پیشگیری از تشدید مؤثرند.
این روشها معمولاً برای بیماران مسن یا کسانی که تحمل بیهوشی شکمی را ندارند انتخاب میشوند. دو روش اصلی:
روشهای شکمی در افراد جوانتر و کسانی که از نظر بیهوشی قابلعمل هستند معمولاً نتایج پایدارتر و نرخ عود پایینتری ارائه میدهند. دو روش مهم:
خلاصه ی مقایسه: روشهای شکمی نتایج عملکردی پایدارتری میدهند و لاپاراسکوپی/رباتیک میتواند عوارض و مدت بستری را کاهش دهد اما انتخاب نهایی باید در تیمی با بررسی تصویر دینامیک و وضعیت عمومی بیمار صورت گیرد.
در موارد خاصِ پرولاپس مخاطی یا اینتوساسپشن داخلی با اختلال تخلیه، روشهایی مثل STARR یا استپلر موکوزکتومی میتواند مفید باشد اما برای پرولاپس تمامجداره معمولاً کافی نیستند و باید بیمار بسیار دقیق انتخاب شود.
• تأکید نهایی: جراحیهای ترمیمی اسفنکتر یا تصمیمات پیچیده باید توسط جراح کولورکتال انجام شود.
پیشآگهی بستگی به نوع پرولاپس، روش درمان، سن و بیماریهای همراه دارد. بهطور کلی اصلاح جراحی علائم را بهبود میبخشد و در صورت انتخاب روش مناسب و جراح مجرب، نتایج عملکردی و رضایت بیمار معمولاً خوب است. روشهای شکمی معمولاً نرخ عود پایینتری دارند ولی هر مورد باید فردی بررسی شود.
اگر خیلی خفیف و بدون علامت باشد نه، اما پرولاپس کامل و علامتدار معمولاً به درمان جراحی نیاز دارد.
در بیمارانِ مناسب، بله. لاپاراسکوپی یا روش روباتیک دید و بزرگنمایی بیشتر و ابزارهای ظریفتری فراهم میکنند که حفاظت از اعصاب لگن را آسانتر میکند، درد بعد از عمل کمتر است و برگشت به زندگی روزمره سریعتر است. انتخاب نهایی به شرایط بیمار و تجربه ی مرکز بستگی دارد.
اگر پارگی درجه ی سوم یا چهارم داشتید یا از زمان زایمان علائم نشت یا احساس بیرونزدگی دارید، حتماً به جراح کولورکتال مراجعه کنید. ترمیمهای اولیه و پیگیریِ بهموقع کیفیت نتایج را بهطور چشمگیری بهتر میکند.
رژیم پُرفیبر و مایعات کافی، نرمکننده ی مدفوع در صورت نیاز، اجتناب از زورزدن طولانی و درمان سرفه ی مزمن؛ انجام تمرینات کف لگن در خانه کمککننده است.
بسیاری از بیماران بهطور قابلتوجهی بهتر میشوند اما گاهی تغییرات جزئی در الگوی دفع باقی میماند. تیم درمان درباره ی توقعات واقعی پیش از عمل صحبت خواهد کرد.
پرولاپس رِکتوم یعنی سرخوردگی یا بیرونزدگی رِکتوم از مقعد. علتها ترکیبی از آسیب زایمانی، یبوست مزمن، ضعف بافت حمایتی و عوامل عصبی یا بافتی هستند. تشخیص با معاینه و تصویربرداری دینامیک انجام میشود. اقدامات ساده و کمهزینه مثل رژیم پُرفیبر، نرمکننده ی مدفوع، درمان سرفه و تمرینات کف لگن میتوانند مفید باشند، اما برای پرولاپس کامل یا علامتدار معمولاً جراحی لازم است. اگر قرار به جراحی باشد، روش لاپاراسکوپیک یا روباتیک در مراکز با تجربه نتایج خوبی دارد چون درد، مدت بستری و ریسک آسیب عصبی را کاهش میدهد و به بازگشت سریعتر به زندگی روزمره کمک میکند. تصمیم نهایی با تیمِ چندتخصصی و جراح کولورکتال گرفته میشود.
مرکز درمان ليزری بيماری های مقعد
مرکز درمان سرطان های روده بزرگ
