پرولاپس رحم و واژن یعنی پایینافتادگی یا افتادگی اعضای لگنی در مسیر واژن بهطوریکه رحم یا سقف واژن به سمت کانال واژن و گاهی خارج از آن جابهجا میشود. وقتی رحم پایین میآید ممکن است همراه با افتادگی سایر ساختارهای لگنی (مثلاً مثانه یا رکتوم) نیز باشد. این یک مشکل آناتومیک و عملکردی است که میتواند کیفیت زندگی، روابط جنسی و کارکرد ادراری یا رودهای را تحتتأثیر قرار دهد.
پرولاپس رحم و واژن در زنان بهویژه پس از چهلها و پنجاه سالگی شایعتر است و شیوع با افزایش سن بالا میرود. تخمینها نشان میدهد درصد قابلتوجهی از زنانِ میانسال تا سالمند درجاتی از افتادگی را در معاینه دارند، هرچند همه علامتدار نیستند. سابقه ی زایمان طبیعی، وزن بالای بدن، یبوست مزمن و شرایط ژنتیکی ضعف بافت همبند شیوع را افزایش میدهند.
علل و عوامل مستعدکننده را میتوان به چند گروه تقسیم کرد:
توجه: معمولاً علت یک عامل منفرد نیست؛ ترکیبی از آسیب زایمانی و عوامل تدریجی باعث بروز میشود.
واژن و رحم توسط مجموعهای از فاسیای حمایتی (مثل فاسیاهای پاراواژینال) و عضلات کف لگن نگهداری میشوند. وقتی این فاسیاها ضعیف یا پاره شوند یا عضلات کف لگن دچار فلج یا کشیدگی شوند، بار ناشی از فشار داخل شکم دیگر به صورت همگون تحمل نمیشود و با مرور زمان دیوارهها شل و برجسته میشوند. انواع افتادگی بر اساس محل غالب عبارتاند از افتادگی قدامی (سیستوسل)، آپيكال (افتادگی سقف واژن یا رحم)، خلفی (رکتوسل) که اغلب با هم همراهاند.
سوالاتی که پزشک میپرسد: مدت و شدت درد، توالی دفع، یبوست یا اسهال، سابقه ی بارداری/زایمان، داروهای رقیقکننده، علائم هشدار (کاهش وزن، تب، خونریزی شدید، علائم سیستمیک). این اطلاعات جهت تعیین نیاز به بررسیهای بیشتر حیاتی است.
معاینه ی دقیق پوست ناحیه ی اطراف مقعد معمولاً تشخیص را میدهد؛ شقاق اکثراً در خط میانی پشتی دیده میشود. معاینه ی دیجیتال رکتال (DRE) فقط در صورتی انجام میشود که بیمار تحمل کند یا زیر بیحسی انجام شود.
پس از کاهش درد اولیه، آنوسکوپی ساده کمک میکند موقعیت شقاق، پاپیلا یا همورویید همراه دیده شود. پروکتوسکوپی برای دیدن نواحی بالاتر بهکار میرود.
اگر شقاق: غیرمیانی، چندکانونی، مقاوم به درمان، یا همراه با علائم هشدار (لاغری، تغییر طولانی در عادت روده) باشد → کولونوسکوپی برای رد بیماری التهابی روده یا ضایعات بالاتر ضروری است. این نکته مهم است چون همه ی شقاقها لازم نیست کولونوسکوپی شوند، اما در موارد غیرمعمول یا بالای ۴۰ سال ارزیابی کامل روده پیشنهاد میشود.
در بیمارانی که قرار است درمانهای خاص تحریککننده تون (مثل بوتاکس) یا ارزیابی علت بیاختیاری پیش از عمل انجام شود، مانومتری فشار استراحت و انقباض اسفنکتر را نشان میدهد و به تصمیمگیری کمک میکند.
این روشها میتوانند بهویژه در درجات خفیف–متوسط و برای نگهداشت کیفیت زندگی مفید باشند.
خیر. اگر علائم کمتأثیراند، گزینههای محافظهکارانه مثل pessary و تمرینات کف لگن مناسباند. جراحی زمانی توصیه میشود که علائم زندگی روزمره یا روابط جنسی را تحتتأثیر قرار دهد یا درمانهای غیرجراحی کافی نباشند.
وسیلهای سیلیکونی/پلاستیکی است که داخل واژن گذاشته میشود تا حمایت کند. پزشک اندازهگیری میکند و آموزش تعویض یا مراجعات دورهای میدهد.
اگر برنامه ی بارداری دارید، معمولاً توصیه میشود جراحی بزرگ را تا پس از پایان زایمانها به تأخیر بیندازید؛ گزینه ی pessary یا تمرینات کف لگن در این مدت مناسباند. نوع عمل نیز تحتتأثیر برنامه ی باروری انتخاب میشود.
در مراکز ماهر، بله — لاپاراسکوپی یا ربات نتایج مشابه آنکولوژیکی، درد کمتر، برگشت سریعتر و احتمال محافظت عصبی بهتر دارند و بهویژه برای ترمیمهای شکمی/ساکروکولپوپکسی توصیه میشوند.
استراحت نسبی اولیه، اجتناب از زور زدن طولانی و بلند کردن وزنه سنگین برای چند هفته، فیزیوتراپی کف لگن در موارد توصیهشده و مراجعه پیگیری مشخص.
پرولاپس رحم و واژن یعنی پایینافتادگی ساختارهای داخل لگن که میتواند باعث احساس فشار، مشکلات ادراری و ناراحتی در روابط شود. گزینههای درمان از تمرینات و pessary تا عملهای واژینال یا شکمی (لاپاراسکوپی/رباتیک) متفاوت است. انتخاب بهترین راه بر اساس شدت علائم، خواست شما درباره ی حفظ رحم و یافتههای معاینه و تصویربرداری است. در مراکز تخصصی، روشهای کمتهاجمی با تجربه ی جراح معمولاً نتایج پایدارتری دارند.
مرکز درمان ليزری بيماری های مقعد
مرکز درمان سرطان های روده بزرگ
