کانال آنال کوتاه است و از مخاط داخلی (داخل کانال) تا پوست دور مقعد امتداد دارد. اطراف کانال غدد لنفاوی و شبکه ی غدهای وجود دارد که میتواند محل گسترش توده باشد؛ همچنین در دو طرف (ناحیه ی اینگوینال — کشاله ی ران) گرههای لنفاوی مهمی قرار دارند که ممکن است درگیر شوند. دانستن محل تومور (داخل کانال یا روی پوست اطراف) و وضعیت گرههای لنفاوی برای انتخاب درمان حیاتی است.
سرطان مقعد برخلاف سرطان کولون و رکتوم شیوع بسیار کمتری دارد و کمتر از ۲ درصد کل سرطانهای دستگاه گوارش تحتانی را شامل میشود. در سطح جهانی، شیوع آن در حال افزایش است و ارتباط نزدیکی با عفونت ویروس HPV و رفتارهای پرخطر جنسی دارد. در ایران آمار دقیقی از بروز سرطان مقعد منتشر نشده است، اما بر اساس گزارشهای پراکنده، میزان آن نسبت به کشورهای غربی پایینتر است. با این حال، روند افزایش موارد مرتبط با HPV نشان میدهد که احتمال رشد آمار آن در سالهای آینده وجود دارد.
نکته ی کلیدی: داشتن HPV بهتنهایی یعنی الزاماً سرطان نمیآورَد؛ اما احتمال آن را افزایش می دهد و پایش در گروههای پرخطر اهمیت دارد.
معمولاً روند بهصورت زیر است: آلودگی مزمن با انواع پرخطر HPV موجب تغییراتی در سلولهای سطحی میشود (اختلال در مسیرهای کنترل تقسیم و ترمیم DNA). برخی از این تغییرات بهتدریج باعث میشود سلولها غیرطبیعی و سپس بدخیم شوند. این فرآیند ممکن است سالها طول بکشد و به همین دلیل پیشگیری و پایش در گروههای پرخطر مهم است.
تصمیم درمانی در تیم چندتخصصی (multidisciplinary team) گرفته میشود — شامل جراح کولورکتال، رادیوتراپیست، انکولوژیست ، رادیولوژیست و پاتولوژیست.
خودِ سرطان «واگیردار» نیست؛ اما عامل خطر آن یعنی HPV یک ویروس قابل انتقال جنسی است. وجود HPV در یک فرد به معنی انتقال عفونی آن است، اما سرطان نتیجۀ فرآیندی طولانی است.
نه؛ بیشتر عفونتهای HPV پاک میشوند یا باعث ضایعات خوشخیم (مثل زگیل) میشوند. فقط برخی موارد و انواع پرخطر و در طول زمان میتوانند منجر به تغییرات پیشسرطانی و سپس سرطان شوند.
خیر — در بسیاری موارد اولیه درمان ترکیبی رادیوتراپی و شیمیدرمانی میتواند تومور را ریشهکن کند و مقعد حفظ شود. برداشتن مقعد (APR) معمولاً وقتی لازم میشود که تومور به درمان اولیه پاسخ ندهد یا عود موضعی داشته باشد.
واکسن پیشگیری است؛ اثبات شده که از ابتلای اولیه به انواع واکسینهشده جلوگیری میکند. در برخی افراد واکسن ممکن است از عفونتهای جدید جلوگیری کند اما اثباتشدهترین سود در افرادی است که هنوز در معرض آن نوع HPV قرار نگرفتهاند. مشورت با پزشک موقعیت شما را روشن میکند.
افراد HIV+ ممکن است تومورهای پیشرفتهتر یا پاسخ متفاوتی به درمان داشته باشند؛ کنترل مناسب HIV و همکاری تنگاتنگ بین متخصصان اهمیت دارد. پیگیری دقیقتر در بسیاری از مراکز توصیه میشود.
بله. رادیوتراپی لگن میتواند عملکرد باروری را تحتتأثیر قرار دهد (مثلاً کاهش ذخیره ی تخمدان یا آسیب اسپرم). در صورت تمایل به فرزندآوری، قبل از شروع درمان درباره ی گزینههای حفاظت از باروری (مثل فریز اسپرم یا بیان تخمک/فتوتراپی) با تیم مربوط صحبت کنید.
در صورت وجود توده ی جدید یا زخم ناحیه ی مقعد که بیش از چند هفته برطرف نمیشود، خونریزی غیرمعمول، درد شدید یا تورم در کشاله ی ران یا علائم عمومی مانند تب و کاهش وزن سریع.
سرطان مقعد، بیماریای است که در بسیاری موارد با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب قابلکنترل یا حتی درمان است. عفونت HPV عامل مهمی است که با واکسیناسیون و رفتار جنسی ایمن میتوان از آن پیشگیری کرد. تصمیم درمانی معمولاً ترکیبی و تیمی است تا شانس درمان همراه با حفظ عملکرد مقعد تا حد امکان فراهم شود. اگر توده یا زخم جدید دیدید یا تغییراتی در دفع یا خونریزی مشاهده کردید، هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید.
مرکز درمان ليزری بيماری های مقعد
مرکز درمان سرطان های روده بزرگ
