سیستوسل یعنی پایینآمدن یا افتادگی دیواره ی پیشین واژن که همراه با آن بخش از مثانه به داخل دیواره ی واژن «برجسته» یا «فتق» میشود. به عبارت ساده: دیوارهای که مثانه را نگه میدارد ضعیف میشود و مثانه از جای طبیعیاش به سمت واژن میآید.
سیستوسل و به طور کلی افتادگی اعضای لگنی در زنان شایع است و با افزایش سن بیشتر میشود. بسته به مطالعه، وقتی با معاینه بررسی میکنیم، نشانههایی از افتادگی در درصد قابلتوجهی از زنان دیده میشود، اما همه ی موارد علامتدار نیستند؛ یعنی بسیاری فقط روی معاینه پیدا میشوند و بیمار درد یا ناراحتی ندارد. عوامل جمعیتی و بارداری/زایمان در شیوع نقش مهمی دارند.
سیستوسل نتیجه ی ضعف یا آسیب بافتها و ساختارهای نگهدارنده ی مثانه و واژن است. علل اصلی عبارتاند از:
در حالت طبیعی یک لایه ی محکم از عضله و بافت همبند (pubocervical fascia) مثانه را روی حفره ی لگن نگه میدارد. وقتی این فاسیا یا عضلات کف لگن ضعیف یا پاره شوند:
این روند سالها طول میکشد و ترکیبی از آسیبِ یکباره (مثلاً زایمان سخت) و عوامل تدریجی (یبوست، چاقی، یائسگی) است.
علائم میتواند خفیف تا شدید باشد؛ شایعترین شکایات:
شدت علائم الزاماً با اندازه ی برجستگی همخوانی ندارد؛ بعضی زنان با برجستگی کوچک مشکلات زیادی دارند و بالعکس.
پرسش در مورد نحوه ی شروع علائم، ارتباط با زایمانها، یبوست، سابقه ی جراحی لگنی، داروها، و تأثیر بر کیفیت زندگی.
پزشک از شما میخواهد زور بزنید (مانور والسالوا) تا افتادگی را ببیند. معاینه ی داخلی واژن، دیدن محل برجستگی و ارزیابی عنصرهای همراه (مثلاً همزمان بودن رکتوسل/پرولاپس رحم) انجام میشود.
POP-Q مجموعهای از اندازهگیریهای ساده روی نقطههای مشخص واژن است که کمک میکند شدت افتادگی را عددی بیان کنیم؛ این استاندارد در گزارشنویسی و مقایسه ی نتایج جراحی مفید است. (اگرچه خودِ نام فنی است، معنیاش این است که پزشک مکان و شدت افتادگی را دقیق ثبت میکند تا برنامه ی درمانی بهتر شود.)
اگر مشکل ادراری همراه است، یورودینامیک ممکن است برای بررسی نوع بیاختیاری یا انسداد خروجی لازم شود (مخصوصاً وقتی قرار است جراحی انجام شود؛ چون بعضی جراحیها میتوانند علائم ادراری را بدتر یا بهتر کنند).
معمولاً تشخیص بالینی کافی است، اما در موارد پیچیده یا وقتی چند عضو افتادگی دارد یا نشانههای نادر وجود دارد، تصویربرداری کمککننده است.
• اولتراسونوگرافی ترنسلابیال (Translabial ultrasound): در دسترستر است و برای دیدن برجستگیهای قدامی و ارتباطشان با مثانه کاربرد دارد؛ وقتی MRI در دسترس نیست میتواند مفید باشد.
نکته: تصمیمگیری باید مشترک با بیمار باشد؛ اولویت با روشِ کمتهاجمیِ مؤثر برای حالِ فرد است.
خیر — اگر علائم خفیفاند میتوان ابتدا با تمرینات کف لگن و pessary یا مراقبتهای محافظهکارانه شروع کرد.
مثل آنکه میخواهید جلوی ادرار را چند ثانیه بگیرید: عضلات را منقبض کنید 3–5 ثانیه نگه دارید، استراحت کنید؛ 8–12 تکرار در هر نوبت، 3 بار در روز. برای اطمینان از تکنیک صحیح با فیزیوتراپیست کف لگن مشورت کنید.
پزشک اندازه ی مناسب را انتخاب و آن را در مطب قرار میدهد؛ معمولاً بدون درد است یا درد بسیار خفیفی دارد. باید نحوه ی نگهداری و زمان تعویض را یاد بگیرید و پیگیری منظم داشته باشید.
بله؛ اما اگر آینده ی بارداری مدنظر است، برنامه ی درمانی باید بهگونهای باشد که بهترین نتیجه ی بلندمدت را تأمین کند. بسیاری از جراحان توصیه میکنند تصمیم نهایی جراحی را بعد از اتمام برنامه ی بارداری بگیرید.
وابسته به نوع و شدت افتادگی، سن، خواست بیمار و تجربه ی تیم است. ترمیم واژینال برای موارد محدودی مناسب است؛ برای موارد چندحجمی یا نیاز به دوام طولانی، لاپاراسکوپی/ساکروکولپوپکسی میتواند مزایای پایدارتری داشته باشد. انتخاب نهایی با بحث تیمی انجام میشود.
سیستوسل یعنی افتادگی مثانه به داخل واژن که باعث احساس فشار، برجستگی داخل واژن و گاهی مشکلات ادراری میشود. درمان از سادهترین روشها (رژیم/کِگل/پِساری) تا جراحیهای کمتهاجمی یا باز متغیر است. بیشتر زنان با مراقبت مناسب و انتخاب روشِ درست بهبود قابلتوجهی مییابند. تصمیم درباره ی درمان بر اساس شدت علائم، ترجیحات شما و معاینه ی دقیق گرفته میشود.
مرکز درمان ليزری بيماری های مقعد
مرکز درمان سرطان های روده بزرگ
